Το ατύχημα του Μάη

Εδώ και κάμποσα χρόνια κυκλοφορεί η φήμη πως αν κουνήσει τα φτερά της μια πεταλούδα στο Πεκίνο κρυολογεί η Γουόλ Στριτ από το αεράκι που σχηματίζεται. Φαντάσου δηλαδή τι έχει να γίνει αν βγει η Ελλάδα από το ευρώ! Προφανώς και όλους μας βολεύει να παραμείνει μέσα ανεξαρτήτως των επιχειρημάτων που μπορεί να φέρουμε υπέρ ή κατά της εξόδου, ας μην κοροϊδευόμαστε. Κανένας δε διανοείται καν την έξοδό της και κανένας δεν μπορεί να προετοιμαστεί γι’ αυτή ό,τι και αν λέει˙ εδώ δεν μπορεί να προετοιμαστεί για το κούνημα των φτερών της πεταλούδας!

Χωρίς αυτό φυσικά να σημαίνει ότι η Ελλάδα δε θα βγει από το ευρώ, διότι το να μην διανοείσαι κάτι και να μην μπορείς καν να προετοιμάζεσαι γι’ αυτό, δεν σημαίνει ότι δε θα συμβεί κι όλας, ατυχήματα ή/και αψυχολόγητες ενέργειες πάντα συμβαίνουν, η όλη «παραφιλολογία» της εξόδου όμως δεν είναι τίποτε άλλο από προπαγάνδα την οποία ο καθένας και η κάθε πλευρά χρησιμοποιεί κατά το δοκούν και για να απειλήσει τους «απέναντι» ώστε να περάσουν οι θέσεις της. Και όλη αυτή η παραφιλολογία γίνεται για να μην ασχοληθεί ο κόσμος με το πραγματικό ζήτημα που είναι ακριβώς «οι θέσεις» αυτές, η εφαρμοσιμότητά τους, οι πιθανότητες η καθεμία από αυτές να φέρει πραγματική λύση και τα αποτελέσματά τους. Δηλαδή η πολιτική που ακολουθείται και που θα ακολουθηθεί στο μέλλον και κατά πόσο η κοινωνία η οποία θα δημιουργηθεί είναι αυτό που αρέσει στον κόσμο, ή αν ο κόσμος θα προτιμούσε μια διαφορετική κοινωνία, ή αν η κοινωνία που θα προτιμούσε είναι εφικτή και πώς. Βάζοντας ένα νόμισμα ευρώ μπροστά από τα μάτια μας κρύβουμε από πίσω ολόκληρη την εικόνα του κοινωνικού περιβάλλοντός μας. Ας μην ξεχνάμε όμως, αν κάποιος μας απειλήσει με ένα πιστόλι λέγοντας: «τα λεφτά σου ή τη ζωή σου», οι περισσότεροι από εμάς θα απαντούσαμε: «πάρ’ το πορτοφόλι μου και άσε με να ζήσω». Ας το σκεφτούμε αυτό καλά πριν αποφασίσουμε να παραμείνουμε στο ευρώ «με κάθε κόστος».

Τον τελευταίο καιρό δεν είχε ακουστεί λέξη για την «ατμομηχανή της οικονομίας μας», την οικοδομή. Ένα από τα θετικά του μουδιάσματος που έφερε το εκλογικό αποτέλεσμα του Μαΐου. Σε σημερινή πολιτική συζήτηση όμως επανήλθε στο προσκήνιο. Ο λόγος φυσικά για να στηριχθεί στην επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Έτσι, σαν μέτρο, όπως και τόσα που προτείνονται, χωρίς να συζητηθεί καν η ορθότητα, αλλά με μόνο επιχείρημα πως «είναι η ατμομηχανή της οικονομίας μας». Μα μήπως και ένα από τα προβλήματα της οικονομίας μας δεν ήταν πως στηριζόταν κυρίως στην οικοδομή; Και μήπως δεν είναι ζητούμενη η παραγωγή για να υπάρξει λύση; Ας στηρίξουμε όμως την οικοδομή, χωρίς να νοιαζόμαστε πως τα κτίρια ούτε μπορούν να αυξήσουν τις εξαγωγές, ούτε και τρώγονται για να βοηθήσουν στην αυτάρκεια της χώρας και στην ελάττωση των εισαγωγών. Για την ακρίβεια, η οικοδομή προϋποθέτει εισαγωγές πρώτων υλών, οπότε ας τη στηρίξουμε, στηρίζουμε έτσι την οικονομία τρίτων χωρών και τα έσοδα των εργολάβων, τί σημασία έχει αν δεν προσφέρει λύση στο ελληνικό πρόβλημα; Δεν θα αργήσει φυσικά να έρθει στο προσκήνιο και ο κλάδος του αυτοκινήτου, η βοηθητική «μηχανή της οικονομίας». Αλλά κι αυτός εισαγωγές προϋποθέτει, παραγωγή ή εξαγωγές δε δημιουργεί οπότε είναι ν’ αναρωτιέται κανείς για τις προτάσεις όσων πολιτικών έχουν ως μόνο γνώμονα πολιτικής τους την παραμονή της χώρας στο ευρώ! Γιατί με τέτοιες προτάσεις το σίγουρο είναι πως δεν θα εξασφαλίσουν την Ελλάδα στο ευρώ! Λίγες θέσεις εργασίας θα εξασφαλίσουν, αλλά σε λάθος πόστα, και η κατάσταση θα δυσχεραίνει.

Η κατάληξη όλων φυσικά είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αν και «παίζουν» λιγότερο από την οικοδομή και το αυτοκίνητο. Εκεί βέβαια όλοι θα συμφωνήσουν πως εδώ έχουμε και παραγωγή, αλλά και πιθανή εξαγωγή. Πόσοι άνθρωποι βέβαια θα απασχοληθούν για να καρπωθούν αυτό το κέρδος κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί, ούτε την έκταση που θα πρέπει να έχει μια τέτοια επένδυση ώστε να εξασφαλίσει και εξαγωγές. Θα μείνει άραγε καθόλου χώρος για να ζήσουν άνθρωποι σε αυτόν τον τόπο; Οπότε καλύτερα να μη γίνεται εκτενής λόγος και να μην φαίνονται υπολογισμοί. Καλύτερα επίσης να μην μπαίνουμε και βαθειά στα ζητήματα αυτά, γιατί μπορεί κάποιος να ρωτήσει: «αν το πρόβλημα της Ελλάδας ήταν η δραστηριοποίηση σε πολύ περιορισμένο φάσμα δραστηριοτήτων, και μάλιστα μη-παραγωγικών, όπως το εμπόριο αυτοκινήτων και καταναλωτικών αγαθών και η οικοδομή, η προσθήκη σε αυτές άλλης μίας μόνο δραστηριότητας, μπορεί να οδηγήσει στη λύση του προβλήματος;»

Ναι, καλύτερα να μη ρωτήσει κάποιος μια ερώτηση στην οποία η απάντηση είναι όχι. Όπως και ο τουρισμός άλλωστε από μόνος του δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα, γιατί τότε η Ελλάδα δεν θα είχε πρόβλημα, έτσι και ο ήλιος και ο αέρας από μόνα τους δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα. Αλλά η οργάνωση ενός εύρους παραγωγικών δραστηριοτήτων είναι δύσκολο να γίνει από ανθρώπους που προσπαθούν να εξυπηρετούν συμφέροντα, οπότε ο πολίτης μάλλον θα είναι καταδικασμένος να ακούει την ευρωπροπαγάνδα από τους εγχώριους αλλά και τους αλλοδαπούς πολιτικούς, γιατί η ανάλυση πολιτικών και στόχων είναι δύσκολη και, που ξέρεις, μπορεί και να οδηγήσει σε «ατυχήματα» πολύ χειρότερα από το «ατύχημα» που βρήκε την ευρωπαϊκή οικογένεια στις 6 Μαΐου του σωτήριου έτους 2012!

Οι εκλογές και η Ευρώπη

Όποιος θέλει τα πολλά χάνει και τα λίγα. Αυτό τουλάχιστον λέει ο θυμόσοφος λαός, που συνήθως έχει δίκιο. Κι αυτή τη φορά πραγματικά φοβάσαι πως κάπως έτσι θα καταλήξει η κατάσταση.

Στις τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις καταδίκαζες πάντα την τακτική που είχαν οι πολιτικοί αρχηγοί να ζητούν αυτοδυναμία. Επίσης, διαχρονικά καταδίκαζες πάντα την απαίτηση να ψηφίζονται όλα τα νομοσχέδια, ή αλλιώς οι κυβερνήσεις θα οδηγούσαν τη χώρα σε εκλογές. Πάντα πίστευες πως πρέπει να μετρώνται τα κουκιά που έδωσε ο λαός, όπως αυτά αντιλαμβάνονται τη βούληση του λαού, κι όχι όπως προστάζει μια κάποια κομματική πειθαρχία.

Δυστυχώς όμως φαίνεται να αποδεικνύεται πως ακόμα και αν ο λαός το θέλει, το θέλει άραγε ή απλά κατά τύχη προέκυψε, το πολιτικό σύστημα της Ελλάδας δεν είναι ικανό για δημοκρατικές κυβερνήσεις. Φαίνεται να αντέχει μόνο αυτοδύναμα σχήματα και να αναλώνεται συνεχώς σε παιγνίδια που υποσκάπτουν τις αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις. Ελπίζεις μόνο να μην αναποδογυρίσει η κατάσταση και οι νικητές γίνουν ξάφνου ηττημένοι, γιατί για πρώτη φορά εδώ και καιρό η αριστερά δείχνει να σηκώνει κεφάλι.

Η όλη κουβέντα, σε παγκόσμιο σχεδόν επίπεδο, έχει επικεντρωθεί στην παραμονή ή όχι της Ελλάδας στο ευρώ. Ερώτημα το οποίο έχει φορτιστεί συναισθηματικά, οικονομικά, πολιτικά, αλλά όλοι φαίνεται να το κοιτούν μόνο από την οικονομική του διάσταση. Για τους θιασώτες του οικονομικού φιλελευθερισμού το βρίσκεις απόλυτα λογικό, η μονοδιάστατη σκέψη τους αδυνατεί να δει άλλες παραμέτρους, αλλά για τον υπόλοιπο πολιτικό κόσμο είναι εντελώς παράλογη η απόλυτη προσήλωση στον οικονομικό μόνο παράγοντα. Ναι, αναγνωρίζεις φυσικά την αναγκαιότητα ικανοποίησης και αυτού, αλλά μήπως τελικά είτε υπέρ, είτε κατά το δεις, τα μονοδιάστατα αυτά επιχειρήματα καταλήγουν να είναι λαϊκιστικά; Μήπως όλη αυτή η συζήτηση δεν γίνεται με στόχο να τρομοκρατήσει από τους μεν, να λυτρώσει από τους δε;

Παρότι υπάρχουν πολλά επιχειρήματα και για τις ωφέλειες της παραμονής στο ευρώ, αλλά και για τις ωφέλειες αποχώρησης από αυτό, στις συζητήσεις όλα περιορίζονται και πάλι στο οικονομικό επίπεδο. Από οικονομικής σκοπιάς, (αν και δεν θεωρείς ντε και καλά πως η Ελλάδα πρέπει να αποχωρήσει) είτε εντός, είτε εκτός ευρώ και η Ελλάδα θα επιζήσει, και η υπόλοιπη Ευρώπη. Αν δεν γίνει «απόσχιση», σίγουρα τα πράγματα θα είναι πιο εύκολα, ενώ στην αντίθετη περίπτωση θ’ ανοίξουν για όλους οι ασκοί του Αιόλου. Αλλά και με τους δύο τρόπους, ο κόσμος θα συνεχίσει την πορεία του.

Η δική σου ένσταση για την απόσχιση του οποιουδήποτε κράτους από την νομισματική ενοποίηση βρίσκεται στο ότι αυτό θα ξεκινήσει την αποδόμηση μιας μεγάλης ιδέας που είχαν κάποτε οι ευρωπαίοι πολιτικοί και που σήμερα φαντάζει απόμακρη και αδύνατη αν αναλογιστεί κανείς τα πολιτικά ανδρείκελα που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο τιμόνι της Ευρώπης. Σίγουρα δεν διαθέτουν ούτε το μισό από το ανάστημα και την αξιοσύνη όσων προ λίγων χρόνων οραματιζόταν ένα κοινό μέλλον για την ευρωπαϊκή ήπειρο, τρομαγμένοι από όσα διαδραματίστηκαν εκεί  πίσω, το ’40, και από την πιθανότητα να ξαναγίνουν τα ίδια στο μέλλον.

Από τότε βέβαια έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι και οι μεγάλες ιδέες χάθηκαν, οι κοινωνίες, η πολιτική, οι πολιτικοί οι ίδιοι πουλήθηκαν όσο όσο στις αγορές και σήμερα όσο ποτέ άλλοτε είναι φανερό πως οι φόβοι των ηγετών που δημιούργησαν την ενωμένη Ευρώπη μπορεί να γίνουν πραγματικότητα, ενώ το δημιούργημα τους  είναι έτοιμο να καταρρεύσει υπό το αβάσταχτο βάρος της μονοδιάστατης θεώρησης του οικονομικού φιλελευθερισμού, που κατατρώει τις σάρκες της γηραιάς ηπείρου καταλύοντας κάθε κοινωνική και πολιτική διάσταση της ευρωπαϊκής ενοποίησης που αυτοί οραματίστηκαν. Είναι πραγματικά να αναρωτιέσαι αν η διατήρηση αυτού του εκτρώματος αρμόζει την οποιαδήποτε προσπάθεια, ή είναι καλύτερη η κατακρήμνιση του, αλλά από την άλλη δεν διαβλέπεις καμία ελπίδα αναδόμησης αυτής της ιδέας στο άμεσο μέλλον, αν η ευρωπαϊκή ένωση σήμερα καταρρεύσει.

Πάει καιρός, μετράει από τα φοιτητικά σου χρόνια, που πίστευες σε μια ευρωπαϊκή ενοποίηση με γνώμονα τους ανθρώπους, τη συνεργασία τους και το σεβασμό στις ιδιαιτερότητες του κάθε κράτους μέλους. Συνεχίζεις να πιστεύεις πως καλύτερα είναι να προσπαθήσει κανείς να διορθώσει τα προβλήματα που δημιούργησαν οι σύγχρονοι μικρόπνοοι «πολιτικοί διαχειριστές» που διαδέχτηκαν τους πολιτικούς ηγέτες του παρελθόντος, παρά να ταχθείς υπέρ της κατάρρευσης του όποιου οικοδομήματος έχει χτιστεί μέχρι σήμερα.

Η αλληλεγγύη σίγουρα είναι αμφίδρομη, αλλά επίσης η αλληλεγγύη δεν δίδεται με τους όρους των αγορών και της κερδοσκοπίας. Η Ελλάδα σίγουρα υποχρεούται να τηρεί τις δεσμεύσεις της προς τους συνεταίρους της, αλλά και οι συνέταιροί της υποχρεούνται να βλέπουν τις ατραπούς στις οποίες οδηγούν οι εμμονές τους και να αποδεσμεύουν από μόνοι τους από «υποχρεώσεις» που καταστρέφουν την «ομότιμη» κατά τ’ άλλα χώρα, αλλά και πλήττουν ανεπανόρθωτα τις ευρωπαϊκές ιδέες. Γιατί αν η Ευρώπη σήμερα αποφασίσει να γίνει μια Ευρώπη των αγορών και όχι μια Ευρώπη των λαών, μια Ευρώπη της επιβολής και όχι μια Ευρώπη των πολυποίκιλων κοινωνιών, μια Ευρώπη του χρήματος και όχι μια Ευρώπη των ανθρώπων, τότε αυτή η Ευρώπη δεν αξίζει ούτε να την στηρίζεις, αλλά ούτε να ανήκεις σε αυτή.

Απολογισμός

Ακούγοντας τις δηλώσεις του αρχηγού της ακροδεξιάς, με αφορμή την είσοδό της στη βουλή, δεν μπορείς να αποφύγεις τον παραλληλισμό με έναν άλλο «ηγέτη» που εξελέγη πριν από καμιά εβδομηνταριά χρόνια, δημοκρατικά, με στόχο να «αποδεσμεύσει τη Γερμανία από την οικονομική κυριαρχία των εβραίων». Η ανθρωπότητα όμως φαίνεται να μην έχει πάρει το ιστορικό της μάθημα και να μην έχει αντιληφθεί πως οι κρίσεις, σε πολιτικό αλλά πρωτίστως σε οικονομικό επίπεδο, γενούν τις ακραίες τάσεις και δίνουν έρισμα για την ανάπτυξη αυτών ακριβώς των ιδεολογιών που οδηγούν στη βία και το αιματοκύλισμα.

Προφανέστατα η Ευρώπη δεν έχει να φοβηθεί πως η Ελλάδα θα την καθυποτάξει και θα την αιματοκυλίσει, όπως έκανε πριν από εβδομήντα χρόνια η Γερμανία. Αυτό βέβαια δεν συμβαίνει επειδή το ελληνικό πολιτικό σύστημα συνήλθε από το λήθαργο και αντελήφθη τα επακόλουθα μιας ακραίας κοινωνικοοικονομικής κρίσης, αλλά απλούστατα γιατί η Ελλάδα δεν διαθέτει ούτε τη «μηχανή», αλλά ούτε και τη δυναμική και επιβλητική νοοτροπία του Γερμανικού έθνους.

Παρόλ’ αυτά, το αποτέλεσμα των χτεσινών εκλογών, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα των διαφόρων εκλογικών αναμετρήσεων που διεξάγονται τον τελευταίο καιρό στην ευρωπαϊκή ήπειρο, αποτελούν μια σοβαρή αιτία για αναψηλάφηση των πολιτικών που ακολουθούνται. Η αναγόρευση της αγοράς και της πρωτίστως εξυπηρέτησής της από το σύστημα σε κύριο και μοναδικό σκοπό της πολιτικής έχει ήδη επιφέρει ένα μεγάλο πλήγμα στη δημοκρατία. Η πολιτική όμως υπάρχει για να εξυπηρετεί τον άνθρωπο και η οικονομία, η χρηματοοικονομία της ανθρώπινης κοινωνίας, και οι αγορές, αποτελούν εργαλεία εξυπηρέτησης του ανθρώπου. Σήμερα όμως συμβαίνει το αντίθετο, ο άνθρωπος εξυπηρετεί τη χρηματοοικονομία και την αγορά. Έτσι καταλήξατε στο οξύμωρο, να έχετε μεν δημοκρατία, αλλά η πολιτική σας να είναι και να απαιτείται προκαθορισμένη από τις αγορές.

Οι πολιτικοί όμως οφείλουν σήμερα να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων, να αφήσουν τα παιδιάστικα πείσματά τους και να αποφασίσουν να ρυθμίσουν τη λειτουργία των «αγορών». Να τις ξαναβάλουν στη θέση του εργαλείου που ρυθμίζεται από τις πολιτικές και να τους αφαιρέσουν την δυνατότητα να παίζουν αυτές το ρυθμιστικό ρόλο. Αυτό θα ήταν ένα πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στον κόσμο μας. Σε αντίθετη περίπτωση, η επάνοδος των ναζιστικών ιδεολογιών και ο κίνδυνος να ξαναζήσει ο πλανήτης ένα αιματοκύλισμα είναι πολύ πιθανή για το εγγύς μέλλον.

Στο εσωτερικό της «ψωροκώσταινας» βέβαια ο πολιτικός κόσμος φαίνεται αρκετά ταραγμένος και ίσως, με την κατάλληλη καθοδήγηση, καταφέρει να καταλάβει πόσο αρνητικές συνέπειες φέρνει στην κοινωνία η οικονομική δυσπραγία. Ήδη προσπαθεί να αρνηθεί τις συνομιλίες με τους νέους ενοίκους των εδράνων της βουλής, αλλά δεν θα αργήσει να καταλάβει πως τώρα που με τις πολιτικές που ακολούθησε τους έφερε εντός του οίκου της δημοκρατίας θα υποχρεωθεί και να τους ακούσει να ξεσκίζουν τ’ αυτιά του με τα παραγγέλματά τους. Ελπίζεις μόνο να μείνουν μέχρι εκεί, αλλά όλα επαφίενται στους υπάρχοντες πολιτικούς.

Τα κόμματα του κοινοβουλίου πιάστηκαν στα δίχτυα που τα ίδια ύφαιναν τόσον καιρό με τις συνεχείς ανασκευές του εκλογικού νόμου στα μέτρα του πρώτου κόμματος και του δικομματισμού. Άλλη μια απόδειξη του πόσο κοντόφθαλμα σκεπτόταν μέχρι σήμερα. Άντε να εξηγήσουν τώρα τα ανεξήγητα. Αντ’ αυτού βέβαια, ο πρωτεύσας τις εκλογές φαίνεται να αισθάνεται και μιλά ως κυρίαρχος, τέτοιες ψευδαισθήσεις δημιουργούν οι νόμοι εκτρώματα.

Η ελληνική πολιτεία χρειάζεται σίγουρα πολλές μεταρρυθμίσεις και βελτιώσεις, κανείς δεν το αρνείται αυτό. Το ζήτημα είναι «ποιές». Όσο η μονολιθική εμμονή της ήδη ακολουθούμενης πολιτικής παραμένει στο προσκήνιο πάντως καμία μεταρρύθμιση δεν θα δουλέψει. Καιρός να ξεκινήσουν λοιπόν μερικές αλλαγές, ξεκινώντας ίσως από την αποκατάσταση του νόμου εκτρώματος που με αλχημείες διπλασιάζει τις έδρες του πρώτου. Μετά, καλό θα ήταν να ξαναγραφτεί όλη η νομοθεσία του ελληνικού κράτους σε απλά και λιτά κείμενα, χωρίς παραπομπές και υποενότητες νόμων μέσα σε νόμους. Έτσι, μπας και κλείσουν και τα νομικά παραθύρια.

Πριν από αυτά όμως χρειάζονται δύο πράγματα. Πολιτική ωριμότητα για συνεργασία, πολιτική συνεργασία, όχι συνεργασία στα πλαίσια εφαρμογής προειλημμένων αποφάσεων, πολιτική συνεργασία που θα ξαναφέρει την πολιτική ως καθοριστικό και ρυθμιστικό παράγοντα, αποκαθηλώνοντας τις αγορές από την εξουσία, αλλά και πολιτική ωριμότητα παραδοχής πως ο νόμος έκτρωμα δεν μπορεί να ισχύει και συνεπώς, ακόμα και το ήδη υπάρχον αποτέλεσμα μπορεί να «μεταφραστεί» διαφορετικά, χωρίς μπόνους και επιβραβεύσεις, αλλά απλά, αναλογικά, ώστε το 20% των ψήφων να αντιστοιχεί και στο 20% των θέσεων του κοινοβουλίου. Η ωριμότητα όμως που χρειάζεται για το δεύτερο πέφτει μάλλον πολλή για την ελληνική πολιτική σκηνή των κοτζαμπάσηδων.

Όλα αυτά όμως για να γίνουν χρειάζονται πολιτικούς. Πολιτικούς με πι κεφαλαίο και όχι τεχνοκράτες. Οι δεύτεροι δεν μπορούν να κατανοήσουν τους πρώτους και πολύ καλά κάνουν, αν μπορούσαν δεν θα ήταν καλοί στη δουλειά τους, η οποία είναι να υπηρετούν τους πρώτους. Γι’ αυτό και οι δεύτεροι δεν μπορούν να αναλαμβάνουν την εξουσία. Ελπίζεις να το καταλάβουν και αυτό οι πολιτικοί αρχηγοί αν και όταν αποφασίσουν τη δομή της επόμενης κυβέρνησης. Γιατί το αυγό του φιδιού ήδη εκκολάπτεται.

«Εκλογολογία»

Μία εβδομάδα απομένει για τη «γιορτή της δημοκρατίας» και για πρώτη φορά ίσως από τότε που θυμάσαι τον εαυτό σου η πολιτική συζήτηση και ο προβληματισμός για το μέλλον έχουν τόση θέση στην καθημερινότητα των απλών πολιτών. Αυτό είναι σίγουρα μια θετική μεταβολή.

Μια απλή μεταβολή όμως, γιατί η απόσταση από τη «γιορτή της δημοκρατίας» έως την πραγμάτωση της δημοκρατίας είναι μεγάλη. Δημοκρατία δεν είναι απλά η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία, ούτε περιορίζεται απλά στην ελευθερία λόγου, στην οποία έχει υποβιβαστεί σήμερα η ανώτερη αυτή έννοια. Η ελευθερία λόγου είναι σίγουρα προϋπόθεση της δημοκρατίας, αλλά η δημοκρατία συνίσταται στη συνεχή συμμετοχή του πολίτη, όχι του ατόμου, στη λήψη των αποφάσεων για τον τρόπο με τον οποίο θα δομηθεί και θα ελιχθεί η κοινωνία.

Υπάρχει πολύς δρόμος λοιπόν ακόμα μέχρι την κατάκτηση του αγαθού δημοκρατίας. Άλλωστε υπάρχει έλλειψη θεσμών και δομών οι οποίες θα εξασφάλιζαν τη συμμετοχή του ατόμου στη λήψη των αποφάσεων. Σήμερα η συμμετοχή περιορίζεται στην εκλογική διαδικασία που αναδεικνύει τα κυβερνητικά σχήματα, ή στη συμμετοχή σε κομματικές οργανώσεις όπου ως επί το πλείστο ο κόσμος χειροκροτεί συγκεκριμένες πολιτικές χωρίς όμως να συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων της πολιτείας. Έτσι η εξουσία εναλλάσσεται μεταξύ δύο κομμάτων, ενώ η «πολιτική» γραμμή παραμένει σταθερή οδηγώντας το σύστημα να μην έχει να ζηλέψει τίποτε από μια ολιγαρχία κοτζαμπάσηδων η οποία χειροκροτείται από τους οπαδούς τους και οδηγεί τον υπόλοιπο κόσμο στην αποστροφή. Ακόμα δε και η ιδέα ενός δημοψηφίσματος, μιας δημοκρατικής διαδικασίας που εισάγει τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη μιας συγκεκριμένης απόφασης, εντελώς έντεχνα απορρίπτεται ως επικίνδυνη για την πορεία της κοινωνίας. Σίγουρα βέβαια ένα δημοψήφισμα δεν αποτελεί από μόνο του αποκατάσταση της δημοκρατίας, αλλά σίγουρα δεν αποτελεί και καταδίκη της.

Στο κοινωνικοπολιτικό αυτό σκηνικό μεγάλο φόβο εγείρει η άνοδος του σκληροπυρηνικού χώρου της ωμής βίας και του φανατισμού. Το σύνολο του πολιτικού κόσμου καταδικάζει την επικείμενη είσοδο της χρυσής αυγής στη βουλή. Το σύνολο του πνευματικού και δημοκρατικού κόσμου σίγουρα ταρακουνιέται και γεμίζει αποστροφή στην ιδέα. Μπορεί να μη σε ενθουσιάζει κι εσένα καθόλου η ιδέα πως ένα μέρος της κοινωνίας έχει στραφεί στο φασισμό, τον οποίο τόσο σθεναρά πολέμησε η προηγούμενη γενιά, αλλά διαφωνείς, η είσοδος της χρυσής αυγής στη βουλή είναι ίσως το μεγαλύτερο μήνυμα που θα μπορούσαν να δώσουν οι κάλπες. Είναι ένα μήνυμα προς το πολιτικό σκηνικό να θυμηθεί λίγο πως στην ιστορία, οι περίοδοι μεγάλων και συνεχών κρίσεων οδήγησε τον κόσμο στο φασισμό και πως τέτοιες καταστάσεις διευκολύνουν την ποδηγέτηση της κοινωνίας και οδηγούν σε άνοδο ακραίων εξτρεμιστών στην εξουσία. Δεν βλέπεις να κινδυνεύει η δημοκρατία από την χρυσή αυγή, αντιθέτως, το πολιτικό προσωπικό είναι που δέχεται το ράπισμα και γι’ αυτό αντιδρά έντονα μεν, άστοχα δε.

Η ίδια η δημοκρατία κινδυνεύει πολύ περισσότερο από την υιοθέτηση πρακτικών που τοποθετούν τη χρηματοοικονομία και την αγορά σε θέση ανώτερη από τον άνθρωπο. Κινδυνεύει πολύ περισσότερο από την ιδεολογία της καριέρας και του περιορισμού της ευθύνης του ανθρώπου στην ατομική δουλειά του. Η κοινωνία δε θα «φτιάξει» επειδή ο καθένας μας θα περιοριστεί στο άτομό του και θα κοιτάξει τη δουλειά του και το συμφέρον του. Η δημοκρατία δεν έχει τίποτε να κερδίσει από «πολιτικές» τάσεις «οικονομικού φιλελευθερισμού» που ανάγουν την οικονομία σε μοναδική πολιτική επιδίωξη και το «άτομο» σε ον ανώτερο του «πολίτη της δημοκρατίας», επειδή αυτές ενδύονται τον μανδύα της ριζοσπαστικής θεωρίας που κάποτε καταδίκασε την καταδυνάστευση του ατόμου από το κράτος. Οι σημερινοί θιασώτες του «φιλελευθερισμού», έχοντας περάσει στην αντίπερα όχθη και χάνοντας το μέτρο, δεν έχουν καμία σχέση με τους «προγόνους» τους.

Ο «λαός», όπως αυτάρεσκα ονοματίζεται, δεν αποτελεί παρά μια λαϊκίστικη τυχοδιωκτική ομάδα που θέλει απλά να καρπωθεί μέρος της εξουσίας και αυτοϊκανοποιείται προβάλλοντας τον εαυτό της ως καθοριστικό παράγοντα λήψης αποφάσεων. Μπορεί να δείχνει πως υιοθετεί πιο πολιτικό λόγο από τις δύο βασικές ομάδες-διεκδικητές της εξουσίας, αλλά δεν παύει να λαϊκίζει, αλλάζοντας καθημερινά απόψεις, με στόχο την «ατσαλάκωτη βιτρίνα» του ρυθμιστή και εκφραστή του ελληνικού έθνους.

Το πασόκ και η νέα δημοκρατία αποτελούν τις βασικές ομάδες κοτζαμπάσηδων που μονοπωλούν την εξουσία μέσα από ένα σύστημα «φεουδαρχικής δημοκρατίας», το οποίο φροντίζουν να διατηρείται αυξάνοντας όλο και περισσότερο την πριμοδότηση εδρών στο πρώτο κόμμα κάθε φορά που βλέπουν ότι στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση η αυτοδυναμία θα αποτελεί όνειρο απατηλό. Εκτός του ότι έφεραν την Ελλάδα μέχρι εδώ, προσκολλημένοι στην εξουσία και δημιουργώντας κομματικούς στρατούς και «παραδοσιακά κάστρα» - φέουδα - για να την διατηρήσουν, απαρτίζονται από τους ίδιους «μετανοήσαντες» που δημιούργησαν τα προβλήματα. Καθημερινά δε, υπόσχονται πως αύριο θα είναι καλύτερη μέρα, ενώ το μεθαύριο τους διαψεύδει. Ακόμα και οι οικονομολόγοι, των οποίων θεωρείς την φερεγγυότητα αμφίβολη, είναι πολύ πιο φερέγγυοι από τους δυο φεουδάρχες και τα επιτελεία τους.

Η αριστερά προσπαθεί να ορθώσει πολιτικό λόγο αλλά χάνεται μέσα στις ίδιες της τις πολιτικές αναζητήσεις. Ίσως και αυτός είναι ο λόγος που το «κέντρο» τελικά είχε μέχρι πρότινος την εξουσία, τουλάχιστον μέχρι όταν ο χαρακτηρισμός «αριστερός» και «δεξιός» ήταν ξεκάθαρος. Η αριστερά ασχολούνταν με πολλή κοινωνία και λίγη πρακτική, ενώ η δεξιά ασχολούνταν με πολλή οικονομία και αποτελεσματικότητα και ελάχιστη ιδεολογία. Η πρώτη βέβαια δεν κυβέρνησε ποτέ για να αναδείξει πρακτικές, αλλά προφανώς δεν κατάφερε να πείσει τον κόσμο πως μπορούσε να τις αναδείξει και να τον απομακρύνει από το «φεουδαρχικό δίπολο».

Το κομουνιστικό κόμμα έχει διαχωρίσει τη θέση του βγάζοντας τον εαυτό του από το δημοκρατικό κάδρο και δηλώνοντας ότι δεν ενδιαφέρεται στην πράξη για την πολιτική. Παρότι τα στελέχη του διαλαλούν πολύ μεγάλες αλήθειες, παραμένει και αυτό προσκολλημένο στο οικονομικό διαχειριστικό σύστημα και απλά θέτει τη λύση στην αλλαγή «ιδιοκτησιακού καθεστώτος» των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Στην πράξη δεν μπορείς να διαφωνήσεις με την ιδεολογία του «λαού στην εξουσία», άλλωστε δημοκρατία είναι να συμμετέχει ο λαός στη λήψη των αποφάσεων. Αλλά δημοκρατία δεν είναι απλά ο λαός να διαχειρίζεται τον πλούτο και να μην συμμετέχει στην πολιτική. Όσο λοιπόν αυτή παραμένει η βασική, έως και μόνη, «πολιτική επιλογή», το «κόμμα» θα διατηρεί τον κομματικό του στρατό, θα ενθουσιάζει πολύ περισσότερους, αλλά θα βρίσκει υποστηρικτές μόνο στους αντιδρώντες. Κι εσύ άλλωστε υπέρμαχος της επανάστασης είσαι, αλλά όχι αυτής.

Εδώ και καιρό θεωρείς πως η επανάσταση θα έρθει αν επικρατήσει η λογική. Αποφεύγεις τον όρο «ορθολογισμός» γιατί ο χαρακτηρισμός «ορθό» προϋποθέτει την ύπαρξη ενός αξιακού συστήματος που καθορίζει την ορθότητα της κάθε ιδέας και συνεπώς, ανάλογα με το αξιακό σύστημα που υιοθετεί ο κάθε άνθρωπος, ο ορθολογισμός οδηγεί σε διαφορετικές αποφάσεις. Είσαι υπέρμαχος της αειφορίας και θεωρείς πως ο άνθρωπος είναι και κοινωνικό, και οικονομικό αλλά και φυσικό ον. Η πολιτική αποτελεί τη βασική δραστηριότητά του μέσω της οποίας διαχειρίζεται το παρόν και το μέλλον του αλλά και μελετά το παρελθόν του. Καμία διέξοδος από την κρίση δεν θα δώσει στην κοινωνία ώθηση αν δεν συνυπολογίζει όλες τις υποστάσεις του ανθρώπου, αν δεν υιοθετήσει χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, χαμηλότερους ρυθμούς ζωής ακόμα, και υψηλότερα ποσοστά σεβασμού. Διέξοδοι από την κρίση υπάρχουν πολλές, όχι μόνο μία όπως διατυμπανίζει ο κάθε χώρος αλλά και φαίνεται να υιοθετεί το σύνολο του δυτικού κόσμου. Η καλύτερη όμως είναι αυτή που θα λύσει περισσότερα προβλήματα ταυτόχρονα, θα δώσει συνολικές λύσεις και θα οδηγήσει την ανθρωπότητα στο επόμενο στάδιό της.

Ποιο θα είναι αυτό το «επόμενο στάδιο» κανείς δεν μπορεί να προβλέψει, ούτε αν η δημοκρατία θα παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό. Για την ακρίβεια δεν είσαι καν σίγουρος ότι η δημοκρατία είναι η επιλογή του μεγαλύτερου μέρους της ανθρωπότητας, αν και πιστεύεις ότι το μεγαλύτερο μέρος των επιλογών του μεγαλύτερου μέρους της ανθρωπότητας δεν είναι συνειδητές. Άλλωστε ο «πολίτης» απέχει πολύ από το «άτομο» και σήμερα ο λόγος, ατομικός και πολιτικός, κατακλύζεται από το δεύτερο. Για όσους όμως σήμερα, πολίτες ή άτομα, η δημοκρατία έχει κάποια θέση στη σκέψη τους, ανεξάρτητα αν συμφωνούν ή διαφωνούν με τις δικές σου επιλογές, δεν υπάρχει άλλη επιλογή παρά η συμμετοχή στην τελευταία ίσως πραγματικά συλλογική δημοκρατική δράση που έχει απομείνει από αυτή την αρχαία ιδέα. Μέσα από αυτή κανείς δεν πιστεύει ότι θα επιλέξει τον επόμενο κυβερνήτη, θα βάλει όμως ένα λιθαράκι ώστε να χτιστεί ένα μήνυμα το οποίο θα δώσει μια κάποια ώθηση προς κάποιο μέλλον. Ελπίζεις μόνο αυτή η ώθηση να οδηγήσει σε μια αλλαγή που θα βελτιώσει τα πράγματα και θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη έξοδο από την κρίση, μια έξοδο που θα αποτρέπει τη δημιουργία νέων κρίσεων, γιατί στενοχωριέσαι στην ιδέα πως και αυξάνονται σήμερα οι σκληροπυρηνικές ομάδες, αλλά και πιθανότατα στο μέλλον, ακόμα και αν γλυτώσει το παρόν, θα αυξηθούν ξανά.

Εμμονες

Στον τοίχο η ταμπέλα ανάγραφε με ευανάγνωστα γράμματα πως η χρήση των κινητών απαγορεύεται. Μπροστά από την ταμπέλα, μια εγκυμονούσα σουλάτσαρε πέρα-δώθε μιλώντας στο τηλέφωνό της και λύνοντας, χωρίς αμφιβολία, προβλήματα εφάμιλλα του κυπριακού. Η ανοησία του ανθρώπινου είδους έχει αρχίσει πλέον να κινείται στη σφαίρα του ακατάληπτου. Εσύ αναρωτιέσαι γιατί κλείνεις ή αφήνεις στην τελική σε άλλο δωμάτιο το κινητό σου, όταν πρόκειται να εισέρθεις σε χώρο με βρέφη.

Δεν πρόκειται να διορθωθεί ποτέ αυτή η κοινωνία άλλωστε με το να επιβάλλει κάποιος το αυτονόητο. Όταν ο ίδιος ο άνθρωπος αδιαφορεί για τον ίδιο του τον εαυτό, για τα ίδια του τα παιδιά. Άλλωστε η χρήση του κινητού ωφελεί την οικονομία, χιλιάδες ευρώ ανταλλάσουν χέρια καθημερινά στον βωμό της «επικοινωνίας», γιατί να τρομοκρατήσουμε τον κόσμο ενημερώνοντας για πιθανές παρενέργειες; Τί, να σταματήσει να μιλάει;

Στην αντίπερα όχθη όμως, η τρομολαγνεία για το ζοφερό μέλλον που πρόκειται να βρει τη χώρα σε περίπτωση που κάνει το λάθος να αλλάξει τον μανολιό αντί απλά να αλλάξει τα ρούχα του όπως συνηθίζει, δίνει και παίρνει. Καθημερινός ο βομβαρδισμός φόβου από κάθε άποψη. Καλύτερα να είναι ο κόσμος μαζεμένος και πειθήνιος, ωφελεί και αυτό άλλωστε την οικονομία! Ας είναι ήρεμος και οι ίδιοι πολιτικοί που έφεραν τη χώρα μέχρι εδώ, εγγυώνται σήμερα την κάθαρση και την σωτηρία. Μετανόησαν οικτρά, για όλα, εκτός από ένα: ακόμα χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα και τα ίδια λόγια για να λάβουν την εξουσία. Αυτό άλλωστε είναι το μόνο ζητούμενο γι’ αυτούς. Η εξουσία και όχι η υπηρεσία της ελληνικής πολιτείας.

Σε ένα πράγμα πάντως συμφωνείς απόλυτα με τον πρώην υπουργό αμύνης και νυν τρόφιμο των φυλακών. Η κάθαρση που τον έχει βάλει στο στόχαστρο είναι μια απλή υποκρισία για να καθησυχάσει τα πλήθη και να τα οδηγήσει με μεγαλύτερη ευκολία πίσω στους κόλπους των κομματικών τους σχηματισμών. Αν ήταν άλλωστε μια πραγματική κάθαρση θα έπρεπε να μην αισθάνεται τόσο μόνος στο κελί του, καθώς στα διπλανά θα κατοικούσαν αρκετοί από όσους καταλάμβαναν μαζί του τα έδρανα της βουλής – χωρίς όμως διαχωριστικές γραμμές όπως συμβαίνει με τις συνοικίες του κοινοβουλίου, εκεί θα συγκατοικούσαν αναμεμιγμένοι και πράσινοι αλλά και βένετοι, με μικρά διαλλείματα από άλλα χρώματα για μεγαλύτερη ποικιλομορφία.

Σιγά σιγά θα μου πεις. Ο μόνος τρόπος άλλωστε να γίνει γρήγορα η κάθαρση είναι να εξαγγέλλονται εκλογές ανά εξάμηνο˙ όχι ότι δε θα βρεθεί και τότε λύση, ήδη ανθεί το επάγγελμα του «αυτοφοράκια», καιρός για ανάπτυξη του κλάδου και διείσδυσή του σε νέες αγορές!

Απομένουν καμιά δεκαριά ημέρες στα κομματικά επιτελεία να συσπειρώσουν τους οπαδούς τους σε μια απέλπιδα προσπάθεια να καταλάβουν την εξουσία, κι όχι να σώσουν την Ελλάδα. Αυτή την έχουν σώσει τόσες φορές στο παρελθόν που για αλλαγή ακούγεται πιο προοδευτικό να την αφήσουν για μια φορά έρμαιο της τύχης της. Στην τελική, αν ο κόσμος δεν φοβάται τις βλάβες της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας στους νεαρούς εγκεφαλικούς, και όχι μόνο, ιστούς, γιατί να φοβάται ν’ αλλάξει πολιτική ρότα;

Βαριά ατμόσφαιρά

Κουφόβραση. Την προηγούμενη που κατέβηκες στο κέντρο είχες πάρει γυαλί ηλίου και δεν είχες ομπρέλα. Και έβρεξε. Σήμερα είχες ομπρέλα και δεν είχες γυαλί. Και πού και πού ο ήλιος ξεμυτούσε από τα σύννεφα, πάντα χαμένος μέσα στην καταχνιά τους βέβαια, και η αντηλιά σου κούραζε τα μάτια.

Δύο ώρες ταλαιπωρίας γιατί άλλαξε ένας νόμος και δεν τον πήρες πρέφα. Κι έτσι ένα ειδοποιητήριο δεν ήρθε ποτέ, η συναλλαγή δεν έγινε με ηλεκτρονικό τρόπο και άρχισαν τα πέρα δώθε. Άτιμη μηχανοργάνωση, αν δεν είχε γίνει, σήμερα δε θα ταλαιπωρούσουν! Θα μπορούσε να στείλει βέβαια σήμα το φυντανοτροφείο θα μου πεις, αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ, τουλάχιστον στα δικά σου χρόνια… Είπαμε μηχανοργάνωση, αλλά τόσο υψηλό βαθμό οργάνωσης από τη χώρα μόνο στο βαθύτερο μέλλον μπορείς να τον προσδιορίσεις, και πάλι όχι με τεράστια σιγουριά!

Στο ραδιόφωνο εδώ και κάμποσες μέρες κυριάρχησε ο μητροπάνος, φόρος τιμής στον καλλιτέχνη που έφυγε. Κράτησε έτσι λίγο παραπάνω η ανάπαυλα από τις κοκορομαχίες των πολιτικών. Η υποκρισία πάντως έχει αρχίσει να ξεχειλίζει, ενώ το μέλλον της χώρας μετά το καλοκαίρι δεν διαγράφεται και ιδιαίτερα ρόδινο. Έτσι τουλάχιστον λένε εκεί στο Ιόνιο – και αν επαληθευτούν και το δικό σας μέλλον διαγράφεται ζοφερό. Μπορεί το Πάσχα η οικογένεια να αναγκάστηκε να μείνει Αθήνα, το ταξίδι όμως δεν απεφεύχθη, να δώσεις λίγο το παρόν, να κάνεις και δυο τρεις δουλίτσες στο σπίτι…

Δεν ξέρεις πάντως αν βρίσκεις πιο τρομακτική την τρομολαγνεία στην οποία επιδίδονται οι διεκδικητές της εξουσίας, ή πιο τρομακτική είναι η δήλωση του πιτσιρικά ότι νόμιζε πως ο ήλιος κινείται γύρω από τη γη. Τα σχολικά βιβλία του πάντως δηλώνουν το ηλιοκεντρικό του ηλιακού μας συστήματος. Ακόμα κι έτσι να μην ήταν, ζώντας στον αιώνα της πληροφορίας αρχίζεις ν’ αναρωτιέσαι μήπως το πρόβλημα δεν είναι αν διακινούνται οι πληροφορίες, αλλά ποιες από αυτές διακινούνται.

Αυτή η βαριά ατμόσφαιρα της πόλης πάντως σίγουρα σε σκοτώνει. Αισθάνεσαι λες και σε δέρναν πέντ’ έξι χτες βράδυ…

Μεγάλο Σάββατο

Οι καμπάνες γύρω διαλαλούν το μήνυμα της πρώτης ανάστασης. Από τις σπάνιες φορές που αντιλαμβάνεσαι να χτυπούν καμπάνες στην τσιμεντούπολη. Ίσως είναι από τις λίγες χρονιές που πραγματικά ο κόσμος γύρω, πιστοί και μή, αναμένουν με προσδοκία μια αναγέννηση. Πραγματική, όχι σαν αυτή που φιγουράρει με διάφορους τρόπους εδώ και χρόνια πια στους πολιτικούς λόγους. Μια αναγέννηση που δεν φαίνεται στο βάθος κανενός ορίζοντα.

Η μόνη που αναγεννάται ανελλιπώς και ετησίως είναι η φύση. Προσπαθεί ίσως να δείξει και στον άνθρωπο τον δικό της δρόμο, αλλά αυτός συνεχίζει τη δική του πορεία, μια πορεία που προσπαθεί να στραγγαλίσει και να ελέγξει ακόμα και την αναγέννηση της φύσης – τότε αλήθεια μήπως ο άνθρωπος θα αναγκαστεί να περιμένει, εκτός από την ανάσταση μέσα στις κοινωνίες του, και την ανάσταση της φύσης;

Πιστές στο ραντεβού τους οι παπαρούνες έκαναν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο. Μία ακόμη πασχαλιά στην τσιμεντούπολη, παρότι τα σχέδια ήταν αυτή τη φορά να βρίσκεστε στο Ιόνιο. Εκεί που σαν τώρα θα σπάγατε τον μπότη να ξορκίσετε με το βρόντο το κακό. Είχες κι εδώ έναν να σπάσεις, έναν που σε συνδέει με ένα παρελθόν που έχει μπει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, κανονικά, όχι γιαλατζί, αλλά τελικά την ώρα εκείνη δεν τον έσπασες. Μέχρι να πας να τον ανεβάσεις από το υπόγειο, να τον γεμίσεις νερό, να ανέβεις στο απάνω σπίτι – νόμιζες ότι κοιμούνται ακόμα εκεί, πού να τους ξυπνάς – θα σταματούσαν οι καμπάνες. Δεν φρόντισες από την προηγούμενη βλέπεις!

Έτσι λοιπόν, αναμένοντας κι εσύ μαζί με όλους τους άλλους μια κάποια ανάσταση, ετοιμάζεις τη μαρινάτα για το βραδινό τραπέζι. Στα τσιμέντα για μια ακόμη χρονιά. Βλέπεις, εκεί που λες ότι θα σταματήσουν οι ταλαιπωρίες, όλο και κάτι προκύπτει. Λες και η ιστορία αποφάσισε να βγάλει τον πατέρα αληθινό˙ δεν την ήθελε την επέμβαση αλλά την αποφάσισε και από τότε, το ένα πρόβλημα μετά το άλλο προσπαθούν να τον τιμωρήσουν που έβαλε χέρι, και μάλιστα χρησιμοποιώντας και «την τελευταία λέξη της τεχνολογίας». Ε, καλά, εσύ πάντα το έλεγες: η τεχνολογία υπάρχει για να σε διασκεδάζει εν γένει, αλλά να σε απογοητεύει και να σε ταλαιπωρεί τη στιγμή ακριβώς που τη χρειάζεσαι το περισσότερο!

Ο καιρός μουντός, αλλά οι προβλέψεις για την αυριανή είναι καλούτσικες. Το πιθανότερο είναι πως θα καταφέρετε να γιορτάσετε την αναγέννηση της φύσης, μέσα στην φύση, έστω και πλάι στην τσιμεντούπολη. Κι ας προτιμούσατε να βρίσκεστε χιλιόμετρα μακριά, στις λαμπερές αγκάλες του Ιονίου.

Με φόντο την ακρόπολη

Η μέρα ξεκίνησε μουντή και η βροχή δεν άργησε να έρθει. Βροχή… Ψιχάλα. Τίποτε το σπουδαίο. Η κίνηση με τον υπόγειο δεν επηρεάστηκε καθόλου όπως και νά ‘χει. Δίπλα, μάνα – κόρη συζητάνε. Όχι ότι μοιάζουν, αλλά, αν εξαιρέσεις μια ελαφριά απόκλιση στην απόχρωση, τα παπούτσια τους είναι ίδια. Ολόιδια! Μοιάζουν αφάνταστα στο γούστο μάλλον!

Τώρα, πώς και πρόσεξες εσύ παπούτσια, που ποτέ σου δεν έχεις προσέξει, και αναρωτιέσαι πώς γίνεται να λένε οι γυναίκες ότι σχολιάζονται από το πατούμενο, ένας θεός ξέρει. Μάλλον δεν είναι τα παπούτσια που πρόσεξες, αλλά απλά το μάτι σου τράβηξε η ομοιότητα…

Εν τέλει έφτασες στη συνάντηση μία ολόκληρη ώρα νωρίτερα. Πενήντα λεπτά για την ακρίβεια. Υπολόγιζες να φτάσεις μόνο δέκα πιο νωρίς. Ευτυχώς, αντί του τυπικού, έγινε και η συνάντηση πιο νωρίς. Πάλι καλά που πήγες απευθείας αντί να χαζολογήσεις στην πεζόδρομο κάτω απ’ την ακρόπολη.

Εκεί, στο σταθμό του υπόγειου, δεσπόζει μια γιγαντοαφίσα της Μελίνας να κρατά ένα μπουκέτο και να χαιρετά, με φόντο τον Παρθενώνα. Όμορφη αφίσα, από κάθε άποψη. Δημιουργεί και μια ευχάριστη αίσθηση βαθιά μέσα σου, όχι στα μάτια… Μια αίσθηση που κανένας από τους σύγχρονους πολιτικούς δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει. Γι' αυτό ίσως και δεν θα βγάλουν αφίσες φέτος, σέβονται την αποστροφή του κόσμου στην όψη τους!

Επιστροφή, και τώρα, με τη βροχή και την υγρασία, άντε να ανέβεις όλη την ανηφόρα. Μούσκεμα το πουκάμισο, όχι από τη βροχή – ψιχάλα είπαμε, πού να μούσκευε το πουκάμισο! Από τον ιδρώτα. Με τόση υγρασία, ακόμα και η υποψία ιδρώτα αδύνατο να εξατμιστεί. Κόλλησαν τα ρούχα επάνω σου.

Λιμνούλες με κίτρινο αφρό στις άκρες των δρόμων. Οι σταγόνες ξεπλένουν τη γύρη που έχει επικαθήσει παντού. Η ατμόσφαιρα πάνω από την πόλη, όπως τη βλέπεις τώρα ολόκληρη, «αφ’ υψηλού», βαριά˙ καταχνιά καλύπτει ακόμα και τον ιερό βράχο. Δεν είν’ παράξενη τελικά η αίσθηση βάρους στα μάτια και στο κεφάλι τις τελευταίες δυο μέρες. Ο συνδυασμός της άπνοιας, της υγρασίας και της γύρης καταλυτικός.

Και τώρα βγήκε σιγά σιγά, δειλά δειλά ο ήλιος. Λες και είχε κρυφτεί μόνο και μόνο γιατί κυκλοφορούσες εσύ. Καλύτερα βέβαια, ομπρέλα δεν είχες πάρει νωρίτερα, παρότι στο είπανε: «πάρε ομπρέλα, μπορεί να βρέξει». Ε, δεν έβρεξε, ψιχάλισε! Τώρα λοιπόν μάλλον δεν θα ξαναψιχαλίσει, να μην πάρεις ομπρέλα και για τη μεσημεριανή σου μετακίνηση. Εκτός και αν με το που θα βγεις αποφασίσει και πάλι να σου χαλάσει τη διαδρομή!

Στο φόντο, ο απόηχος μιας πιστολιάς και βαβούρα

από την εκμετάλλευση για δημόσια προβολή.

Βούτυρο στο ψωμί τους…

«Εορταστικές εκδηλώσεις»

Τέλος Μάρτη και η άνοιξη έχει κάνει αισθητή την παρουσία της, τα παράθυρα μένουν πλέον ανοιχτά μέχρι ν’ αρχίσει να πέφτει ο ήλιος, στα πηλιορείτικα βουνά όμως ο χειμώνας προσπαθεί να δηλώσει παρόν. Τα κελαριστά νερά γάργαρα και παγωμένα, και τα χιόνια κρατούν ακόμα στις βουνοκορφές. Η πλάση όμως «χαρά θεού» και ανεβαίνοντας τα καλντερίμια αισθάνεσαι τον ιδρώτα να κυλά μέσα απ’ τα ρούχα, δείγμα πως σε λίγο μια τέτοια ανάβαση θα κόστιζε πολύ κόπο. Για εσάς τουλάχιστον, τους ανθρώπους της πόλης.

Της πόλης που προσπάθησε να γιορτάσει την επέτειο της ύψωσης του λάβαρου της επανάστασης, τη στιγμή που αυτό για τη νέα γενιά δεν λέει και πολλά, αλλά το μόνο που κατάφερε να επιδείξει είναι η ματαιοδοξία των αρχόντων της. Αντί να επιδείξει την «ισχύ του έθνους» με μια παρέλαση, επέδειξε την ισχύ της εξουσίας. Παρέλαση για την παρέλαση λοιπόν, κι όχι για την όποια τιμή υποτίθεται πως προσφέρει μια παρέλαση προς τους ήρωες πεσόντες. Όχι ότι είσαι υπέρ του «θεσμού», αλλά ούτε και κατά αυτού. Αναγνωρίζεις πως υπάρχει κόσμος που τον προτιμά, άλλος που δεν τον προτιμά, εσύ απλά αδιάφορο τον βρίσκεις, και συνεπώς ουδέτερα τοποθετείσαι. Στην πράξη ούτε καλό, ούτε κακό κάνει, εξαιρώντας τους ανεγκέφαλους, για τους οποίους όλα κάνουν κακό και με όλα καταφέρνουν να κάνουν κακό εν’ τέλει. Εδώ ο καθένας για διάφορους λόγους μπορεί να σκαρφιστεί μια παρέλαση – φοριέται και σε καρναβαλιστών, και σε ομοφυλόφιλων, σε πολλά χρωματάκια και σχέδια, το χακί θα σε πειράξει;

Περισσότερο σε πειράζει πως όχι μόνο δεν γίνεται μια πραγματική γιορτή μνήμης τον τελευταίο καιρό, μπας και μάθει τίποτε δηλαδή και η επόμενη γενιά που κινδυνεύει να παρελαύνει την 25η επειδή οι μακεδονομάχοι πέταξαν το Μουσολίνι με τα στρατεύματά του στον Εύξεινο πόντο, αλλά πως η οποιαδήποτε γιορτή μνήμης δεν έχει καμία μα καμία σημασία. Βλέπεις, Ατόσσα, οι έλληνες, πολιτικοί και πολίτες, όχι μόνο έπαψαν να έχουν φλέβα ασήμι, αλλά για μερικά ψωροευρώ είναι διατεθειμένοι να ονομαστούν υπήκοοι της Ευρώπης, δούλοι της Γερμανίας, και να υιοθετήσουν όλα τα ευρωπαϊκά «πιστεύω». Ο γιός σου σήμερα δεν θα λαχταρούσε να τους κατακτήσει, μήτε θα επέφεραν αυτοί δεινά σε Μήδους, εδώ φοβούνται μη κι ενοχληθεί απλά η Μέρκελ και ξυπνήσει με βαρυστομαχιά τη νύχτα και τους κόψει τα δανεικά, γι’ αυτό μειώνουν μόνοι τους ηθελημένα το βιοτικό τους επίπεδο μπας και τους δώσουν ένα κοκαλάκι να γλύψουν. Οι υψηλά ιστάμενοι, γιατί για τους απλούς δεν θα φτάσει ούτε για ζωμό σούπας. Τί να λαχταρήσει να κατακτήσει ο γιός σου από έναν τόσο ξεπεσμένο λαό; Αν ζούσατε σήμερα δεν θα τον έκλαιγες…

Εκτός των τειχών λοιπόν, και μακριά από εορτασμούς, περάσατε την εθνική εορτή παρέα με τα ρυάκια και τη φύση. Επιστροφή στα τσιμέντα τις νυχτερινές, για ακόμα μια βδομάδα παραλογισμού και δήθεν ηθικοπλαστικών μηνυμάτων, και πολύ γκρίνια και ανάλυση για τα γεγονότα της εορτής που, απ’ όποια πλευρά κι αν τα δεις, δεν τιμούν ούτε τους πολιτικούς, ούτε την ημέρα, ούτε και καμιά ιδέα. Μόνο η κακομοιριά έχει μείνει σε τούτο τον τόπο…

Άνοιξη και πάλι

Μπήκε πλέον επίσημα και προχωρά με ταχείς ρυθμούς. Η άνοιξη – της φύσης, μην μπερδεύεσαι με τα λογοπαίγνια των πολιτικών. Πλησιάζει και η εικοστή πέμπτη. Πλησιάζουν και οι εκλογές. Η ατμόσφαιρα φοβισμένη. Οι πολιτικοί φοβούνται και σκαρφίζονται τρόπους για να γιορταστεί μεν η επέτειος, να μην κινδυνέψουν οι ίδιοι δε να στραπατσαριστούν σωματικά, ή ονομαστικά έστω. Αλλού απομακρύνονται από τον κόσμο – λες και ήταν ποτέ κοντά του δηλαδή. Αλλού πάλι με πρόσχημα πως πρέπει να είναι κοντά του, προσπαθούν να χαθούν μεσ’ το πλήθος. Είτε μακριά λοιπόν, όπως ζουν άλλωστε και το σύνολο της ζωής τους, είτε μη αναγνωρίσιμοι - απόντες. Αυτό κι αν είναι πρόοδος!

Άρχισε και πάλι η συζήτηση για τα καύσιμα και τη μείωση της φορολογίας. Για μια ακόμη φορά, με γνώμονα την τσέπη, η συζήτηση απομακρύνεται από την πραγματικότητα και προσπαθεί να εξυπηρετήσει συμφέροντα. Συμφέροντα χρήματος και αίματος και σίγουρα καθόλου του απλού πολίτη. Ο απλός πολίτης απλά βολεύεται και γι’ αυτό προτιμά να θεωρεί ότι εξυπηρετείται κι όλας.

Προεκλογική περίοδος λοιπόν, και η προηγούμενη συζήτηση δεν είναι τίποτε άλλο παρά η βούλα της έναρξής της. Συζητήσεις και αποκαλύψεις περί διαφθοράς και βελτιώσεων και αναπλάσεων και άλλων θα, θα, θα… Χρόνια τώρα το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται ανά (σχετικά) τακτά χρονικά διαστήματα, και χρόνια τώρα μετά κάθε επανάληψη της ίδιας εξαγγελίας έρχεται η διάψευση, η λήθη και η επανέναρξη. Επανεκκίνηση, πάλης ξεκίνημα, πες το όπως θες…

Το ότι οι πολιτικοί φοβούνται τον κόσμο είναι το μόνο νέο στοιχείο. Βέβαια ο φόβος δεν φέρνει ακριβώς τα επιθυμητά αποτελέσματα, ως γνωστό φέρνει μάλλον περισσότερη «επιτήρηση», αστυνόμευση, βία, πες το όπως θες, πάρε όποιο θες. Πιο ενδιαφέρον νέο στοιχείο θα ήταν ο κόσμος να βάλει τους κλασικούς «δοκιμασμένους» ανθρώπους στο χρονοντούλαπο της ιστορίας – μόνιμα, όχι προσωρινά όπως βάζουν οι σοσιαληστές τους δεξιούς –, άλλωστε αυτοί οι δοκιμασμένοι ήταν στο τιμόνι τόσα χρόνια και είδαμε που φτάσαμε. Αλλά μάλλον αυτά είναι οι ευσεβείς πόθοι ενός αμπελοφιλοσοφούντα και όχι κάποια πιθανή – ρεαλιστική μελλοντική πραγματικότητα. Βλέπεις οι πιθανότητες καθορίζονται από πολλές συνισταμένες στις πολυπαραγοντικές κοινωνίες, πολλές από αυτές δεν είναι διόλου λογικές, άλλες πάλι, ύπουλα, παίρνουν περισσότερη βαρύτητα απ’ όση τους αρμόζει και το τελικό αποτέλεσμα…

Τουλάχιστον άνοιξε ο καιρός και γλύκαναν οι βραδιές. Είναι πλέον ευχάριστο να κάνεις βόλτα στο νυχτερινό βουνό. Κάτι είναι κι αυτό!

Ξεκίνησαν όμως και τα έντομα… Γρουμφ…

Αρχίσαμε…

Μπορεί το κόκκινο ν’ αργεί να κάνει την εμφάνισή του, αλλά από κίτρινο χρώμα είναι γεμάτα τα πλαϊνά του πεζοδρομίου. Η άνοιξη λοιπόν όντως είναι προ των πυλών, γιατί έτσι ορίζουν οι νόμοι της φύσης κι όχι γιατί έτσι είπε η νέα κεφαλή της σοσιαληστρικής παράταξης.

Την ίδια ημέρα λοιπόν που περατώθηκαν οι παρόδιες των δημοκρατικών διαδικασιών, την ίδια ημέρα είδες ξεκάθαρα την άνοιξη ν’ αρχίζει εκεί στο πλάι του δρόμου. Η φύση γενικά δεν δημαγωγεί φυσικά όταν δηλώνει μια νέα αρχή, σε αντίθεση με τους πολιτικούς, οι οποίοι ούτως ή άλλως δεν φαίνονται διατεθειμένοι να φέρουν την άνοιξη στην χώρα τούτη. Άλλωστε, ακόμα και ο ιδρυτής μιας κάποιας «πολιτικής άνοιξης» έβαλε εδώ και καιρό λουκέτο στο κόμμα του και επέστρεψε στην συντηρητική παράταξη γνωρίζοντας πως άνοιξη και Ελλάδα δεν πάνε μαζί – ο τόπος τούτος τη γνώρισε χιλιάδες χρόνια πριν, τώρα μόλις εισέρχεται στον ιστορικό του χειμώνα υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα για να γυρίσει ο τροχός…

Πέρα από τις ανοησίες της πολιτικής ζωής δεν γίνεται να μην διακρίνεις και τις δημαγωγικές ανοησίες στις οποίες υποπίπτει ο απλός κόσμος – ανοησίες που θα συνεχίζουν να στοιχίζουν ακριβά. Τα καύσιμα βρίσκονται σχεδόν καθημερινά στην ημερήσια διάταξη κάθε παραπονεμένου. Κι αλήθεια, πάνε δέκα χρόνια από τότε που αναρωτιόσουν πως γίνεται ένα λίτρο καυσίμου να κοστίζει λιγότερο από ένα λίτρο νερού. Ε, σήμερα η τιμή είναι σχεδόν διπλάσια, αλλά πάλι θεωρείς απόλυτα φυσιολογικό να μην αποτελεί αντικειμενική αποτύπωση αν δεν μεγαλώσει ακόμα περισσότερο η διαφορά.

Βέβαια, και το νερό είναι η αλήθεια πως μπαίνοντας όλο και περισσότερο στο χρηματιστήριο της εκμετάλλευσης δεν θα αργήσει να ακολουθήσει την ανοδική πορεία των καυσίμων, αλλά αυτό προφανώς οφείλεται στην στρεβλή εκμετάλλευση που κάνει ο άνθρωπος στους φυσικούς πόρους με στόχο το κέρδος και όχι τη βιωσιμότητα. Άλλο μεγάλο κεφάλαιο που κανείς δεν μπορεί να καταλάβει…

Βλέπεις υπάρχουν ένα σωρό μαγαζιά που αφορούν στην ανόητη «γκατζετομανία» του μέσου ανθρώπου, από ηλεκτρονικές συσκευές μέχρι κοκαλάκια για τα μαλλιά και τα οποία προφανώς και διογκώνουν την φούσκα που σκάει και δημιουργεί τις κρίσεις, αλλά προφανώς και οι άνθρωποι θεωρούν πως είναι απαραίτητα για την καθημερινή τους διαβίωση. Ε κάποια στιγμή μπορεί να μάθει το είδος να τρέφεται και από πλαστικό, χρήματα δεν ξέρεις αν θα έχει να το αγοράσει, αλλά πιθανόν τότε θα είναι άφθονο στη φύση – αποσυντίθεται και με τραγικά αργούς ρυθμούς…! Πόση διορατικότητα θέλει λοιπόν για να δει κανείς πως κάθε λουκέτο σε τέτοιο μαγαζί μπορεί να φαίνεται πως δημιουργεί προβλήματα αλλά στην πράξη δεν είναι παρά λογική συνέπεια του παραλογισμού που επικρατούσε αλλά και αναγκαίο για ένα πιό βιώσιμο σύστημα;

Ο μεγάλος καθημερινός παραλογισμός όμως αφορά στο «ασφαλιστικό». Είναι εντελώς τραγικό να κάθονται όλοι να κάνουν αναλύσεις επί αναλύσεων ωρυόμενοι για τις συντάξεις, χωρίς κανείς να θέλει να αναγνωρίσει την πικρή πραγματικότητα. Το ασφαλιστικό ήταν και θα είναι ένα αναδιανεμητικό σύστημα. Χωρίς εργαζόμενους και χωρίς εισφορές από αυτούς ή τους εργοδότες τους συντάξεις δεν δίνονται. Η υπογεννητικότητα θριάμβευσε την προηγούμενη περίοδο, οι μισθοί των λίγων που ήρθαν στη ζωή πέφτουν, η ανεργία αυξάνει, οι εισφορές είτε δεν δίνονται, είτε υπόκεινται σε εκπτώσεις με στόχο τη δήθεν ανάπτυξη και όλοι θεωρούν παράξενο που οι συντάξεις θα πρέπει αναγκαστικά να πέσουν ακόμα περισσότερο τους επόμενους μήνες. Δεν κλείνει βλέπεις το ισοζύγιο και προφανώς δεν κλείνει γιατί κανείς δεν βλέπει αντικειμενικά και συνολικά τα πράγματα.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά, πολιτική άνοιξη δεν προβλέπεται, μόνο γκρίνια και δυσφορία…

Υπάρχει ένα παλιό ανεκδοτάκι: Πάει ένας μπεκρής σε ένα μπαρ και ζητάει «ένα ποτήρι ουίσκι πριν αρχίσουμε». Το πίνει και ζητάει ένα δεύτερο ποτήρι «πριν αρχίσουμε». Μόλις ζητάει το τρίτο ποτήρι «πριν αρχίσουμε» του λέει ο μπάρμαν: «Ρε φίλε δεν πληρώνεις τα δύο πρώτα και να σου βάλω το τρίτο;» Και ο μπεκρής απαντά: «Αρχίσαμε…»

Μουντάδες

Πάνω που είπες πως μπαίνει σιγά σιγά η άνοιξη, η σημερινή ξημέρωσε ξανά «συνοφρυωμένη». Βέβαια η διαφορά είναι αισθητή στην ώρα που κλείνεις τα πατζούρια. Γιατί έχεις την ιδιοτροπία να τα κλείνεις με τη δύση του ηλίου για να «κρατάει» το σπίτι θερμότητα. Ιδιότροπος πάντα…

Ε λοιπόν, ενώ συνήθως λίγο πριν τις έξι τα έκλεινες, τις δυο τρείς τελευταίες μέρες πάει κοντά επτά που μένουν ανοιχτά. Είναι που έχει ακόμα φως έξω. Αυτό σημαίνει πως παρότι ο χειμώνας προσπαθεί να δείξει τα δόντια του, στην πράξη φυλλοροεί και ετοιμάζεται να δώσει τη θέση του στην ανθισμένη φύση. Να, έχεις λοιπόν κι έναν ακόμα τρόπο να δεις τον ερχομό της, γιατί φέτος έπαψαν τα ταξίδια ανάμεσα στους αγρούς προς το φυντανοτροφείο κι έτσι οι παπαρούνες δεν θα σηματοδοτήσουν την έναρξη της εαρινής περιόδου.

Βέβαια ίσως να τις δεις στο βουνό, δίπλα, την ώρα που θα κάνεις βόλτα, ή θα τρέχεις, έτσι για να ξοδέψεις λίγο από τον χρόνο σου αντί να κάθεσαι όλη την ώρα. Αλήθεια, πιθανότατα θα τις παρατηρήσεις κι εκεί όταν ανθίσουν, αλλά συνήθως έρχονται με καμιά βδομάδα καθυστέρηση σε σχέση με τον κάμπο, πρέπει λοιπόν να βρεις κι άλλες μεθόδους, να μην είσαι και ανενημέρωτος ντε!

Θα τρέχεις… Είπες να ξεκινήσεις, έβαλες μερικά κιλάκια τώρα τελευταία, και έβγαλες τέτοια φουσκάλα στο πόδι που αμέσως έσκασε και πονάει επί τριημέρου. Σήμερα και με χανζαπλάστ μόνο κατάφερες να φορέσεις παπούτσι για να κάνεις μια μικρή βόλτα έστω. Δε σε θέλει, δε σε θέλει…

Εντάξει, είναι φανερό ότι σε έχει πάρει από κάτω και όλη τη μέρα βρίζεις, οι νταλικέρηδες ωχριούν μπροστά σου, αλλά όντως φαίνεται να μη σε θέλει. Πάνω που έλεγες πως η χρονιά ξεκίνησε καλά, η μία γκαντεμιά διαδέχεται την άλλη, ενώ θετική είδηση δεν υπάρχει στον ορίζοντα. Μόνο σύννεφα, σαν αυτά που ξημέρωσαν σήμερα. Ή και πιο μουντά, δεν είναι θέμα…

Αυτό που σε τρόμαξε περισσότερο πάντως τις τελευταίες μέρες δεν ήταν από τις κλασικές «οικονομικές» ειδήσεις που καθημερινά τρομοκρατούν τον κόσμο. Ακόμα πιο τρομακτικό είναι να ακούς πως οι πολίτες πρέπει να έχουν το δικαίωμα να «ρίχνουν στο ψαχνό» σε κάποιον ο οποίος θα μπει σπίτι τους για να κλέψει. Αλήθεια, άραγε, έχουν όλοι το σθένος να ξεπεράσουν τις αναστολές και να πυροβολήσουν προς άνθρωπο; Ή μήπως, αμέσως αμέσως, η δυνατότητα αυτή θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ακόμα πιο άγρια εγκλήματα, όπου ο κλέφτης, με την υπόνοια και μόνο ότι μπορεί να αμυνθείς, θα σε σκοτώσει για να έχει το κεφάλι του ήσυχο; Και ακόμα, γι’ αργότερα, πόσο θ’ αλλάξει «το συναισθηματικό» της κοινωνίας, αν σιγά σιγά η επόμενη γενιά «εκπαιδευτεί» με ασθενέστερες αναστολές; Πόσο θα κοστίζει αύριο η ζωή ενός ανθρώπου, αν σήμερα κοστίζει ελάχιστα, λιγότερο κι από το χρόνο της είδησης της αφαίρεσης μιας ζωής σε τηλεοπτικό δελτίο;

Αυτό κι αν είναι τρομακτικό και μόνο στην σκέψη… Η οικονομική κρίση ωχριά μπροστά του!